Littérature et narration en environnements immersifs : quand la lecture devient expérience Literature and narrative in immersive environments: When reading becomes experience

Abstract

Cet article examine les transformations des pratiques de lecture et des configurations narratives induites par les environnements immersifs. Il prolonge l’analyse des spécificités de la littérature numérique telles que la multimodalité, l’interactivité et la non-linéarité en les confrontant à ces nouveaux espaces. Il explore une sélection des dispositifs, tels que les applications de lecture de livres électroniques en réalité virtuelle (VR e-books) qui simulent l’expérience du livre physique ainsi que les adaptations littéraires immersives qui intègrent des mécanismes de jeu vidéo. Bien que techniquement distincts du livre numérique, ces dispositifs s’inscrivent dans une continuité technolittéraire tout en exploitant les potentialités spatiales et sensorielles offertes par l’immersion. L’article démontre que l’expérience immersive mobilise la corporéité et les sens du lecteur par des interactions haptiques et locomotrices, transformant ainsi la kinésie littéraire d’une simulation mentale à une expérience vécue. Cette dynamique modifie la posture du lecteur, qui devient co-acteur du récit, et redéfinit la lecture comme une expérience engageante, multisensorielle et interactive.

This article examines the transformations of reading practices and narrative configurations within immersive environments. It extends the analysis of the specific features of digital literature such as multimodality, interactivity and non-linearity by confronting them with these new spacees. This study explores a selection of systems such as VR e-book reading applications that simulate the experience of a physical book, as well asimmersive literary adaptations incorporating video game mechanics. Although technically distinct from the digital books, these systems are part of a technoliterary continuum, while exploiting the spatial and sensory potential offered by immersion. This article demonstrates that the immersive experience engages the reader’s body and senses through haptic and locomotive interactions, transforming literary kinesics from a mental simulation to an embodied experience. This dynamic reshapes the reader’s posture, who becomes a co-actor of the narrative, and redefines reading as an engaging, multisensory and interactive experience.

Το παρόν άρθρο εξετάζει τις μεταμορφώσεις των πρακτικών ανάγνωσης και των αφηγηματικών δομών σε εμβυθιστικά περιβάλλοντα. Επεκτείνει την ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της ψηφιακής λογοτεχνίας όπως η πολυτροπικότητα, η αλληλεπιδραστικότητας και η μη γραμμικότητα, αντιπαραθέτοντάς τα με αυτά τα νέα περιβάλλοντα. Η έρευνα αυτή διερευνά μια επιλογή συστήματων, όπως εφαρμογές ανάγνωσης ηλεκτρονικών βιβλίων στην εικονική πραγματικότητα, οι οποίες προσομοιώνουν την εμπειρία του φυσικού βιβλίου, καθώς και εμβυθιστικές λογοτεχνικές προσαρμογές που ενσωματώνουν μηχανισμούς από τα βιντεοπαιχνίδια. Αν και τεχνικά διακριτά από τα ψηφιακά βιβλία, αυτά τα συστήματα αποτελούν μέρος ενός τεχνολογικο-λογοτεχνικού συνεχούς, αξιοποιώντας τις χωρικές και αισθητηριακές δυνατότητες που προσφέρει η εμβύθιση. Το άρθρο αυτό δείχνει ότι η εμβυθιστική εμπειρία κινητοποιεί το σώμα και τις αισθήσεις του αναγνώστη μέσω απτικών και κινητικών αλληλεπιδράσεων, μετατρέποντας την λογοτεχνική κινησιολογία από νοητική προσομοίωση σε βιωματική εμπειρία. Αυτή η δυναμική ανασχηματίζει τη στάση του αναγνώστη, καθιστώντας τον συν-δράστη της αφήγησης, και επαναπροσδιορίζει την ανάγνωση ως μια εμπειρία ενεργού συμμετοχής, πολυαισθητηριακή και διαδραστική.